Stel je voor: een eiwitrijk alternatief voor vlees, dat ook nog eens volledig van Nederlandse bodem afkomstig is. Dat klinkt misschien als een utopie, maar niets is minder waar. De lupineboon heeft dit namelijk allemaal. Toch is deze superboon nog maar bij weinig Nederlanders op het bord te vinden. Daar wil Lekker Lupine verandering in te brengen.

Lupine is geen nieuw gewas, integendeel zelfs. Al lang geleden werd lupine door akkerbouwers verbouwd, net als andere peulvruchten, vertelt Marieke Laméris. Zij is een van de oprichters van Lekker Lupine, een community die zich inzet voor meer bekendheid en draagvlak voor lupine. Dit houdt bijvoorbeeld in dat ze de hele keten verbinden en enthousiasmeren rondom lupine. Ze geloven er namelijk in dat iedereen in de keten nodig is om lupine weer terug op de akkers en het bord te krijgen. Lekker Lupine organiseert de teelt- en afzet van lupinebonen die door aangesloten biologische- en natuurinclusieve telers worden geteeld. Ze stimuleren productontwikkeling van voeding met lupine en geven bekendheid aan lupine als waardig plantaardig alternatief voor dierlijke eiwitten. Daarnaast zal Lekker Lupine straks ook een eigen merk lanceren met een eigen productrange.

“Tot zo’n 35 jaar geleden maakten peulvruchten nog echt deel uit van de Nederlandse landbouw. Maar dat is in korte tijd grotendeels verdwenen. Dat had onder andere te maken met een verschuiving van de economie naar een focus op dierlijke eiwitten van Nederlandse bodem. Steeds meer boerenbedrijven die voorheen gemengde bedrijven hadden, switchten naar veeteelt. En vervolgens kwam er op de plek van onder andere die lupine, maïs als voer voor de veeteelt.” Hierbij speelden bijvoorbeeld ook de subsidies die boeren ontvingen voor dierlijke eiwitten een rol.

Kennismaking

Nu is het hoog tijd dat daar verandering in komt en lupine op de borden van zoveel mogelijk mensen terechtkomt, benadrukt Marieke Laméris. Marieke houdt zich met haar bedrijf Proeflab Wageningen bezig met verschillende voedselvraagstukken en voedselbeleid. “In 2019 deed ik mee met een challenge van de Rabobank genaamd Food Forward. Dat was een programma waarin we samen gingen kijken naar voedselvraagstukken en hoe we samen kunnen werken als voedselketen. Daar ontmoette ik André Jurrius, een biodynamische akkerbouwer uit Randwijk.”

Via André kwam Marieke in aanraking met lupine. “Hij vertelde dat hij sinds 2008 al lupine teelde. Dat was destijds op verzoek van de Vegetarische Slager, die toen nog bezig was met opstarten. Zij hadden hem gevraagd om lupine te gaan telen, zodat ze konden kijken of dat mogelijk een goede basis voor hun vleesvervangers was. De Vegetarische Slager is uiteindelijk toch met andere ingrediënten verder gegaan, maar André bleef lupine telen. Hij was namelijk gewoon zo enthousiast over het gewas.”

Voordelen

En zijn enthousiasme is niet zo gek, stelt Marieke. Lupine is namelijk op allerlei vlakken een heel goed gewas om te verbouwen. Het heeft bijvoorbeeld voedingswaardes die veel vergelijkbare gewassen niet hebben. “Wat betreft eiwit komt het praktisch overeen met soja en dus in de buurt bij vlees. Ook zijn de andere nutriënten van deze bonen super interessant. Want er zit een volledig aminozuurprofiel in en heel veel vezels. Meer dan in bijvoorbeeld erwten.” Een ander groot voordeel van lupine is dat het een ideaal gewas is voor een biologisch teler. “Er is namelijk geen kunstmest nodig om deze te laten groeien. Het is een vlinderbloemige, en die staan erom bekend dat ze stikstof uit de lucht binden en zo voor hun eigen voedsel zorgen. Je hebt er dus niet zoveel omkijken naar.”

Daarnaast is het een gewas dat goed groeit in ons klimaat. “Het doet het heel goed op lichte rivierklei en armere zandgronden, zoals we in onder andere oost-Nederland veel hebben. Waar bijvoorbeeld veldbonen en soja op zulke gronden minder makkelijk te verbouwen zijn, floreert lupine er juist weer wel.” Naast dat het gewas zelf zo goed in zijn behoeften kan voorzien, is het ook een plant die ervoor zorgt dat de bodem vruchtbaar blijft. “Wanneer lupine geoogst wordt, blijven de worteltjes in de grond zitten, die voedsel in zich hebben om de bodem te voeden. Daardoor is de bodem dus extra vruchtbaar voor het volgende gewas.”

Vanuit hun gezamenlijke enthousiasme over dit gewas, richtte Marieke in 2021 samen met André Lekker Lupine op. “We willen dat lupine op ieders bord komt in Nederland, maar om dat te bereiken moeten we ook zorgen dat er meer teelt komt en de telers er een goede prijs voor krijgen. En lupine moet bekend worden bij het publiek zodat er vraag ontstaat. Dat is waarom we hebben besloten onze kennis en ervaring te bundelen en op zoek te gaan naar waardevolle samenwerkingen.”

Bean Deal

Om die lupine op de borden van Nederlanders te krijgen, werkt Lekker Lupine samen met verschillende partners. “Zo hebben we met overheden en zo’n 60 organisaties de Bean Deal ondertekend. Daarin zeggen we met de hele voedselketen dat we willen dat er meer peulvruchten op de Nederlandse bodem en borden komen. Daarvoor heb je de gehele keten nodig, want de boer kan het wel gaan verbouwen, maar je hebt ook een markt nodig. En zo lang verwerkers nog kiezen voor peulvruchten van ver, dan schiet het niet op”

Deze Bean Deal maakt onderdeel uit van de overkoepelende Farm to Fork strategie waar Europa aan werkt. Dit betekent dat er kortere lijnen moeten komen tussen waar het product vandaan komt en waar het gebruikt of gegeten wordt. “Eind vorige eeuw is de wereldmarkt in feite helemaal open gegaan. Het werd steeds meer de standaard om voedingsmiddelen te importeren en exporteren. Je zag toen ook dat peulvruchten, zoals soja, voor een appel en een ei geïmporteerd konden worden. Dat zorgde ervoor dat er geen vraag meer was naar deze producten van eigen land. Met de Farm to Fork strategie wil Nederland, en eigenlijk heel Europa, dat we minder afhankelijk zijn van die plantaardige eiwitimport van ver weg.”

Om dit te bereiken hebben de leden van de Europese Unie allemaal een plan opgesteld om de teelt en verwerking van eiwitrijke gewassen in hun land op te schalen. “In Nederland is dit de Nationale Eiwitstrategie, waar de Bean Deal een onderdeel van is. De Nationale Eiwitstrategie heeft als doel om in de komende vijf tot tien jaar veel meer zelfvoorzienend te worden op het gebied van nieuwe en plantaardige eiwitten, om zo op een duurzame manier bij te dragen aan de gezondheid van mens, dier en de natuur.”

Groei

De afgelopen jaren heeft Lekker Lupine een flinke groei doorgemaakt. “We hebben uiteraard veel boeren waarmee we samenwerken, maar ook werken steeds meer cateraars en koks met lupine en zijn er meer winkels die producten met lupine van Nederlandse bodem  willen verkopen.” De lupinebonen worden in tegenstelling tot bijvoorbeeld doperwten, als een droge boon geoogst. “Dat zorgt ervoor dat ze heel lang houdbaar zijn en ze vanuit hun droge vorm verder gaat verwerken. Je hoeft de bonen niet eerst te drogen om ze langer houdbaar te maken of ze meteen te verwerken.”

Dat verwerken kan op allerlei manieren want de lupineboon is veelzijdig, benadrukt Marieke. “Zowel als hele boon als wanneer je het ergens in verwerkt. Maar we zijn dus bezig met kant-en-klare producten als spreads voor op brood en er meel van te maken, zodat het makkelijker wordt om op alle momenten van de dag lupine te eten.” De kant-en-klare bonen van onze telers zijn zijn verkrijgbaar bij winkels zoals Odin en Ekoplaza, maar ook bij de grotere vestigingen van bijvoorbeeld Jumbo en Albert Heijn.

Dit artikel verscheen eerder in Groener Wonen 03 2024.