Vrijwel alle aspecten van ons dagelijks leven kunnen we verduurzamen, zo ook ons wasgedrag. Over milieubewust wassen bestaan veel ideeën, zoals het gebruik van wasnoten en speciale waszakken. Welke trucjes van onze voorouders kunnen we opnieuw gebruiken? Wassen we eigenlijk niet veel te vaak? En is de ecostand op de wasmachine écht milieuvriendelijker? Wij zochten het voor je uit.

Duurzamer wassen begint bij ons gebruik van de wasmachine. Uit cijfers van Milieu Centraal blijkt dat de wasmachine in een gemiddeld huishouden goed is voor zo’n 5 procent van de energierekening. Het apparaat verbruikt per uur net zoveel energie als een televisie of koelkast. De grootste milieu-impact van wasmachines zit in het gebruik ervan. Kies bij aankoop van een wasmachine altijd voor een trommelinhoud die past bij jouw huishouden. Een kleine trommel verbruikt weliswaar minder energie dan een grote, maar met een groot huishouden ben je met een grote trommel per kilo toch zuiniger uit. Belangrijk daarbij is dat je de trommel nooit maar halfvol stopt. Volgens Milieu Centraal wassen huishoudens gemiddeld met een belading van 3,4 kilo, terwijl de meeste wasmachines een capaciteit hebben van 5 kg. Als we de capaciteit van wasmachines beter benutten, scheelt dat behoorlijk in de impact per kilo wasgoed. Een vuistruimte tussen de was en de bovenkant van de trommel is genoeg.

De eco-stand

Toe aan een nieuwe wasmachine? Houd er rekening mee dat de energielabels het afgelopen jaar zijn vervangen. Een donkergroen label is het zuinigst, een rood label is het minst zuinig. In letters zijn de energielabels ingedeeld van A (meest zuinig) tot G (minst zuinig). Voorheen kwam je ook plusjes tegen, bijvoorbeeld het label A+++. Die zijn sinds maart 2021 verdwenen, maar wasmachines zijn niet minder zuinig geworden. Wat voorheen A+++ – 50% was (gemiddeld 50% minder energieverbruik dan een ‘gewone’ A+++-wasmachine), is nu te vergelijken met label B. Wat voorheen A+ was, is nu te vergelijken met label G.
Het energielabel is gebaseerd op het ecoprogramma van de wasmachine. Met de ecoknop was je zuiniger en net zo schoon. Hoe dat werkt? De eco-stand heeft een lagere temperatuur en duurt langer dan een gewoon programma, waardoor de was met minder energie toch schoon wordt. Dat de machine langer bezig is, kost nauwelijks energie: zo’n 80 tot 90% van het stroomverbruik zit in het opwarmen van het water. Zodra je de ecostand aanzet, warmt het water op, maar daarna stopt de machine met verwarmen, dit in tegenstelling tot andere wasprogramma’s. Deze stand is 30 tot 40% zuiniger dan het gewone wasprogramma.

Minder heet wassen

Kort samengevat: hoe hoger de temperatuur, hoe groter het energieverbruik. Als je was niet heel vies is, wordt sowieso aangeraden om op 20 of 30 graden te wassen. Een wasje op 90 graden kost bijvoorbeeld zo’n 50 cent per keer, een op 30 graden 8 cent. De eco-stand gebruik je om vervuilde was goed schoon te krijgen, met laag energieverbruik.
Op wasmachines van na maart 2021 herken je de eco-stand aan de naam ‘eco 40-60’. Dit betekent dat het programma geschikt is voor al het wasgoed dat je op 40 of 60 graden mag wassen. Het water wordt niet heter dan 40 graden. Daarom is de eco-stand dus juist geschikt voor wasgoed dat je niet heet mag wassen. Wasgoed voor 40 en voor 60 graden kun je met de eco-stand bij elkaar doen, waardoor je de wasmachine makkelijk goed vol krijgt. Op wasmachines van vóór maart 2021 herken je de eco-stand bijvoorbeeld aan een pijltje dat bij het programma staat afgebeeld. Soms staat daar ook nog een Ə bij. Dat geeft aan dat dit het programma is waarop het energielabel is gebaseerd.

Handwas

Om water te besparen kun je bijvoorbeeld een paar T-shirtjes af en toe ook met de hand wassen. Met een handwasje bespaar je water en energie. Maak een lauw sopje met een paar druppels wasmiddel en haal het kledingstuk voorzichtig op en neer. Spoel het goed na, zodat er geen zeepresten achterblijven. Wring je kledingstuk vervolgens niet uit, maar laat het drogen op een theedoek. Is het nog heel nat? Rol het dan voorzichtig op in een handdoek. Die zal het meeste water opnemen.

Onderhoud

Iets waar je misschien niet gelijk aan denkt bij duurzamer wassen, is het goed onderhouden van je wasmachine. Hoe beter je deze onderhoudt, hoe langer deze meegaat. Gemiddeld gaat een wasmachine tien jaar mee. Een nieuwe energiezuinige wasmachine aanschaffen is een verantwoorde keuze, maar vergeet niet dat voor het maken grondstoffen nodig zijn en dat bij de productie en het transport veel energie komt kijken. Zo gaat je wasmachine langer mee:

1 Draai geen onnodige wasbeurten.
2 Houd je wasmachine schoon door eventuele resten na een wasbeurt te verwijderen.
3 Reinig regelmatig de trommel met een vochtige doek en draai af en toe een heet wasprogramma (kookwas van 90-94 graden) met azijn of soda. De hoge temperatuur en het middel lossen kalk, vet en vuil op en zorgen ervoor dat je was weer fris ruikt. Draai daarna het filter los, laat overtollig water weglopen en maak het filter goed schoon. Maak ook het wasmiddelbakje regelmatig schoon en veeg na iedere wasbeurt het rubber en glas aan de binnenkant schoon. Laat na elke wasbeurt de deur en het wasmiddelbakje van de wasmachine openstaan om te luchten.
4 Controleer af en toe of de wasmachine nog waterpas staat. Door het centrifugeren kan deze iets verschuiven, wat impact kan hebben op de motor.
5 Vervang eens in de vijf jaar de waterafvoerslang en reinig deze jaarlijks om verstopping en een slechte afvoer tegen te gaan.

Is je wasmachine aan vervanging toe? Laat deze ophalen door de winkel waar je een nieuwe wasmachine koopt of breng deze naar de milieustraat, zodat de onderdelen gerecycled kunnen worden.

En hoe zit het met de wasdoger?

We vallen maar gelijk met de deur in huis: de wasdroger is het minst energiezuinige elektrische apparaat in huis. Jaarlijks verbruikt een gemiddeld gezin ongeveer 384 kWh elektriciteit met het drogen van de was, ofwel 1,20 euro per keer. Als je de droger niet goed vult, droogt deze niet zuinig en loopt dat bedrag alleen maar op. Wil je per se gebruikmaken van een wasdroger? Ga dan voor een volle trommel en kies een automatisch droogprogramma. Dit programma bepaalt op basis van de vochtigheid van de was hoe lang de droger moet draaien. Dit is energiezuiniger dan kiezen voor een door jou ingestelde tijd, want in dat geval kan het wasgoed allang droog zijn, maar de droger stopt pas na de ingestelde tijd.

Tijd voor een nieuwe wasdroger? Ga dan voor een gas- of waterpompdroger. Die besparen 45 tot 70% energie. Koop er een die past bij je behoeften en die niet te groot is. Een machine met was-droogcombinatie is zeker niet aan te raden, want deze heeft minder capaciteit, waardoor je per wasbeurt meerdere droogbeurten nodig hebt. Dat betekent meer energieverbruik.
Wil je graag echt duurzamer de was doen? Gebruik de wasdroger dan niet te vaak of doe hem helemaal de deur uit. Sowieso kun je de was ophangen zodra het weer dit toelaat. Ook in huis kun je de was ophangen, maar dit heeft een nadelig effect op de luchtkwaliteit. Doe dit dus zoveel mogelijk buiten en zorg er binnen voor dat je goed ventileert.

Ook voor de wasdroger geldt, dat je deze goed moet onderhouden. Dat is duurzamer en bespaart geld. Maak het pluizenfilter na iedere beurt schoon. Dit voorkomt bovendien brandgevaar. Doe je de droger weg? Doe dit op de juiste manier, want anders komen zeer milieuschadelijke stoffen vrij. Lever de wasdroger gratis in bij de winkel waar je een nieuwe koopt of breng deze naar de milieustraat of het afvalscheidingsstation in de gemeente.

Microplastics

Je staat er misschien niet bij stil, maar met elk wasje draag je bij aan de plastic soep in de oceaan. Hoe dat komt? Synthetische textielproducten, zoals acryl, nylon en polyester, bevatten ontelbare minuscule plastic deeltjes. Deze stoffen worden in het laboratorium gemaakt en veelal gebruikt in kleding, maar ook in bijvoorbeeld badmatten en vloerkleden. Volgens de Plastic Soup Foundation wordt in totaal 63% van onze kleding gemaakt van plastic. Draag je veel kleding van synthetische stoffen? Dan laat je per wasbeurt tot wel 20 miljoen plastic vezels in het afvalwater komen!

In totaal is de mode-industrie verantwoordelijk voor 20-35% van alle microplastics in de oceaan. Dat is niet alleen slecht voor het milieu, maar ook voor onze gezondheid. Elke keer dat je over je fleecetrui wrijft, komen microplastics vrij in de lucht. We krijgen ze vervolgens binnen via ons voedsel, maar ook via de lucht die we inademen. Studies met zoogdieren lieten al zien dat plastic in onze longen kan doordringen en in ons hele lichaam kan circuleren. Behalve dat ze veel plastic bevatten, zijn synthetische stoffen ook niet milieuvriendelijk door de enorme hoeveelheid fossiele brandstoffen die te pas komt aan de productie.

Alternatieven

Vermijd bij het kopen van nieuwe kleding zoveel mogelijk stoffen als (gerecycled) polyester, bioplastic, elastaan, PET, nylon, acryl, fleece en viscose. Die laatste wordt weliswaar gemaakt van hout, maar er komen zwaar bewerkte chemicaliën aan te pas. Sport- en badkleding worden veelal gemaakt van synthetische stoffen, dus het vinden van alternatieven hiervoor kan lastig zijn. Gelukkig zijn er tegenwoordig al wel bedrijven die plasticvrije varianten maken.

Probeer wat betreft andere kleding mogelijk vaker te kiezen voor natuurlijke stoffen als katoen, linnen, hennep, bamboe en lyocell (merknaam Tencell). Bamboe is een moeilijke stof. Het is weliswaar een natuurlijke grondstof, maar het proces om van bamboe kleding te maken is niet erg milieuvriendelijk, omdat er veel chemicaliën aan te pas komen. Kies daarom voor bamboe waarbij de afvalstoffen worden hergebruikt en niet terechtkomen in het milieu. Deze herken je aan het OEKO-TEX-keurmerk. Ook bij katoen moeten we een kanttekening plaatsen. Katoen is weliswaar een natuurlijke stof, maar voor de teelt ervan is veel land nodig. Dat gaat gepaard met ontbossing en verdringing van gewassen die nodig zijn voor voedsel. Kies daarom zoveel mogelijk voor biologisch of gerecycled katoen.

Keurmerken voor milieuvriendelijke kleding

Er zijn keurmerken waarop je kunt letten bij de aankoop van duurzame kleding. Dat zijn bijvoorbeeld Made in Green, the Eco Passport en Detox van OEKO-TEX, het GOTS-keurmerk, Naturtextil en meer. Kijk op www.milieucentraal.nl voor een overzichtelijke database van keurmerken.

Waszakken die microplastics tegenhouden

Kun of wil je nog niet helemaal kiezen voor natuurlijke stoffen? Of heb je nog veel items van synthetische stoffen in je kledingkast hangen? Dan kun je gebruikmaken van speciale waszakken om microplastics op te vangen. De bekendste is de ‘Guppyfriend Bag’. Deze zorgt er voor dat de plasticvezels niet direct in het afvalwater terechtkomen. De waszak is weliswaar gemaakt van de plasticsoort polyamide, maar blijft heel tijdens het wassen en bestaat niet uit losse plasticvezels. Na het wassen haal je de microvezels uit de zak (ze hopen zich op in de ritssluiting en bij de hoeken) en gooi je ze bij het restafval. Ze worden dan met de rest van het afval verbrand en komen niet alsnog in de zee terecht.

Met vochtig keukenpapier kun je wasmiddelresten en ander vuil verwijderen. Dit keukenpapier kan ook bij het restafval. Deze waszakken zorgen voor een hele verbetering, maar zijn niet de oplossing. Ze houden namelijk niet alle microplastics tegen. Daarom kun je er ook voor kiezen een speciale filter op je wasmachine aan te sluiten. Het PlanetCare filter kreeg van de Plastic Soup Foundation als eerste het label ‘Ocean Green Wash’. Dit filter houdt zo’n 90%, maar dus ook niet alle, microplastics tegen.

Wasmiddelen

Niet alleen kleding bevat plastic. Ook reguliere merken wasmiddel bevatten vaak microplastics. Wasmiddel is dus vaak helemaal niet zo schoon als reclames doen lijken. Er bestaan veel soorten wasmiddelen, zoals voor witte en bonte was en wolwas, die allemaal een andere samenstelling hebben. In het ene wasmiddel zitten veel meer chemicaliën (wat leidt tot chemisch afvalwater) dan in het andere. Kijk maar eens op de ingrediëntenlijst. Wedden dat deze vol staat met allerlei chemische stoffen? Let ook op de geurstoffen. Die kunnen een omhulling hebben van kunststof, ofwel microplastics. Door parfumvrij wasmiddel te gebruiken, vermijd je in ieder geval die microplastics.

Vloeibaar of poeder?

De verschillende soorten wasmiddelen zijn grofweg te verdelen in twee vormen: poeder en vloeibaar wasmiddel. Feit is dat je kleding bij het wassen met vloeibaar wasmiddel minder microvezels loslaat dan bij het wassen met poeder. Die laatste heeft als het ware een ‘scrubfunctie’, waarbij de korrels langs je kleding schuren en er meer microvezels loslaten. Ook kun je waspoeder beter niet gebruiken bij het wassen op lagere temperaturen; het middel lost dan niet goed genoeg op en er bestaat kans op vlekken in je wasgoed.
Let bij het kopen van wasmiddel op keurmerken als Ecogarantie en Europees Ecolabel en kies bij voorkeur voor wasmiddel dat enkel natuurlijke, ecologische en biologische ingrediënten bevat. Ecologische wasmiddelen zijn minder schadelijk voor het milieu en je gezondheid.

Belangrijk!
Houd je bij het gebruik van wasmiddel altijd aan de aanbevolen dosering. Te veel wasmiddel kan ervoor zorgen dat er zeepresten en lichaamsvetten achterblijven in de wasmachine en leidingen, waardoor sneller vetluis ontstaat. Met waspoeder heb je overigens minder kans op vetluis.

Wasnoten

Tegenwoordig zijn er talloze alternatieven, die het gebruik van reguliere wasmiddelen overbodig maken. Populair zijn was- of zeepnoten. Deze groeien in warme regio’s aan de Sapindus Mukorossi boom en bevatten saponine. Dit natuurlijke bestanddeel kan in combinatie met water worden gebruikt als natuurlijke zeep en heeft een antibacteriële en reinigende werking. Wasnoten zijn 100% natuurlijk en biologisch afbreekbaar. Je kunt er met heet water een sopje mee maken en dit toevoegen aan je koude was. Of voeg vijf noten in een goed dichtgeknoopt zakje toe aan de was in de wasmachine. De geurloze noten zorgen voor heerlijk zacht wasgoed, waardoor je geen wasverzachter nodig hebt.
Over de werking van alternatieve middelen als wasnoten zijn de meningen verdeeld. Volgens Milieu Centraal blijkt uit tests dat deze middelen niet beter werken dan alleen wassen met water. Anderen zweren juist bij het resultaat. Uiteindelijk is het een kwestie van proberen wat voor jou het beste werkt.

Wasverzachter

Stop met het gebruik van wasverzachter en het milieu zal je dankbaar zijn. In feite is dit alleen maar een extra middel met schadelijke stoffen, dat je door het riool spoelt. De verleiding om wasverzachter te gebruiken is misschien groot omdat er bij het drogen kalkdeeltjes op je wasgoed achterblijven, waardoor het hard wordt. Onthoud echter dat wasverzachter deels hecht aan kleding, maar voor het grootste gedeelte wegspoelt met het afvalwater! Het reclamebeeld van bloemenweiden vormt een schril contrast met de werkelijke giftige chemicaliën die wasverzachter bevat.

Kort samengevat: Gebruik ecologisch wasmiddel, eventueel zelfgemaakt. Gebruik geen wasverzachter. Je kunt eventueel een scheutje schoonmaakazijn en een paar druppeltjes etherische olie of wasolie toevoegen aan het wasverzachterbakje als je een zachtere, lekker ruikende was wilt.

Dit artikel verscheen in Groener Wonen editie 4 2021.