Veel huizen en andere gebouwen zijn gebouwd met traditionele bouwmaterialen, zoals beton, staal en baksteen. Helaas hebben deze materialen vaak een grote ecologische voetafdruk. Denk aan CO₂-uitstoot, uitputting van grondstoffen en energie-intensieve productieprocessen. Gelukkig is er een toenemende aandacht voor alternatieve, duurzame bouwmaterialen die beter zijn voor het milieu en meer voordelen hebben.

Steeds meer architecten, ontwerpers en aannemers kijken naar biobased en circulaire materialen als duurzame vervangers van materialen die een negatieve impact hebben op het klimaat. Sommige van deze materialen zijn eeuwenoud en maken een comeback, andere materialen zijn juist erg modern en worden op innovatieve manieren gemaakt.

Hout

Hout is één van de oudste duurzame bouwmaterialen. Dat is niet zo gek, want dit materiaal heeft veel voordelen. Zo kan er met hout snel gebouwd worden, en ziet het er ook nog eens mooi uit. Daarnaast kan het materiaal op een duurzame manier verkregen worden. Een belangrijke kanttekening hierbij is dat het hier wel moet gaan om duurzaam bosbeheer, waarbij voor de bomen die worden gerooid, ook weer nieuwe bomen worden gepland. Wanneer dit goed gebeurt, zorgt deze aanplant van bomen voor een bos dat bijdraagt aan het omzetten van CO2 in zuurstof. Daarnaast is hout licht, sterk, goed te bewerken en uitstekend te combineren met andere natuurlijke materialen. Cross-laminated timber (CLT), een soort kruislings verlijmd massief hout, maakt dit materiaal zelfs erg geschikt voor hoogbouw.

Stro

Strobalenbouw is een bewezen, betaalbare en milieuvriendelijke manier van bouwen. Stro is een restproduct van graanteelt en dus ruim beschikbaar. Het wordt gebruikt als vulling in houten raamwerken en heeft uitstekende thermische isolatiewaarden. Bovendien is het dampopen, wat bijdraagt aan een gezond binnenklimaat.

Hennep

Hennep groeit snel, heeft weinig water nodig en verbetert de bodemstructuur. De vezels van industriële hennep zijn extreem sterk en worden gebruikt in isolatieplaten, biocomposieten en andere bouwtoepassingen. Hennep is schimmelwerend, ademend en brandwerend.

Hennepbeton (Hempcrete)

Een combinatie van hennephout (de verhoute kern van de hennepplant), kalk en water creëert hennepbeton. Het is geen dragend materiaal, maar wel erg geschikt voor invulling van muren en vloeren. Hennepbeton is ademend, vochtregulerend en werkt isolerend. Het kan ook CO₂ opnemen, zelfs na verwerking.

Zeewier

Zeewier als bouwmateriaal is relatief nieuw maar lijkt wel veel mogelijkheden te hebben. Er is geen landbouwgrond nodig om op te groeien, heeft geen pesticiden nodig en groeit snel. Het materiaal is heel geschikt voor isolatiematten of dakbedekking, waar het zowel goed is voor de vochtregulatie als isolatie. Het Deense eiland Læsø staat beked om de huizen met daken van zeewier, wat in dit gebeid in in grote hoeveelheden te vinden is. Het Nederlandse bedrijf Blue Blocks heeft een board materiaal ontwikkeld van bruin zeewier. Dit zogenaamde SeaWood kan gebruikt worden als bouwmateriaal, als stijlvol en duurzaam materiaal in binnenhuisarchitectuur en akoestische wandpanelen. Inmiddels worden deze platen ook geproduceerd en gebruikt in een aantal projecten.

Mycelium

Mycelium is het wortelnetwerk van schimmels en groeit op organisch afval, zoals houtsnippers of landbouwresten. In de bouw wordt het gebruikt om lichte, isolerende panelen en bouwblokken te maken. Het materiaal groeit snel, is volledig biologisch afbreekbaar en heeft geen schadelijke stoffen nodig. Mycelium is brandvertragend, goed isolerend en zeer licht, wat het geschikt maakt voor binnenwanden, isolatie of decoratieve toepassingen. Na gebruik kan het gewoon worden gecomposteerd.

Bamboe

Bamboe wordt in vooral Aziatische landen al eeuwenlang gebruikt als bouwmateriaal. Het voordeel van dit materiaal is dat het heel snel groeit, waardoor je kunt blijven oogsten en met weinig kosten kunt bouwen. Daarnaast heeft bamboe een hoge streksterkte, wat betekent dat het veel spanning kan weerstaan. Ook het lichte gewicht is een groot voordeel, omdat het gemakkelijk vervoerd en geïnstalleerd kan worden. En een extra voordeel: het ziet er ook nog eens stijlvol uit, dus is erg geschikt voor zichtbare constructie en afwerking buiten en binnen in huis.

Kurk

Kurk wordt gewonnen uit de bast van de kurkeik, zonder dat de boom gekapt hoeft te worden. Het materiaal is licht, elastisch, geluidsisolerend, vochtbestendig en brandvertragend. Kurk is bijzonder geschikt als vloermateriaal, gevelbekleding en thermische isolatie. En net als bamboe, is het een materiaal dat ook erg mooi kan zijn zowel aan de binnen als buitenkant van huizen.

Stampleem

Stampleem is een eeuwenoud bouwmateriaal dat opnieuw populair wordt. Het bestaat uit lagen gestampte leem, een mengsel van klei, zand en silt, soms aangevuld met stro of kalk. Door de hoge massa heeft stampleem goede thermische en akoestische eigenschappen: het houdt warmte vast, blijft koel in de zomer en dempt geluid. Bovendien is het volledig herbruikbaar en wordt het vaak lokaal gewonnen, wat het tot een duurzame keuze maakt. Dankzij de natuurlijke uitstraling en milieuvriendelijke eigenschappen kiezen steeds meer mensen voor bouwen met stampleem.

Ferrock

Ferrock is een relatief nieuw bouwmateriaal dat wordt gezien als een duurzaam alternatief voor beton. Het wordt gemaakt van gerecycled staalstof en andere restmaterialen, waardoor het helpt om afval te verminderen. Tijdens het uitharden neemt ferrock CO₂ op uit de lucht, wat het niet alleen CO₂-neutraal maar zelfs CO₂-negatief maakt. Het is sterk, flexibel en beter bestand tegen breuk dan traditioneel beton. Ook roest het niet, waardoor het geschikt is voor vochtige omgevingen. Ferrock is nog in ontwikkeling, maar lijkt wel veel potentie te hebben als milieuvriendelijk bouwmateriaal van de toekomst.

Houtbeton

Houtbeton is een mix van houtvezels en cement, waarmee lichte, isolerende bouwblokken of panelen worden gemaakt. Het combineert de sterke punten van beide materialen: de stevigheid van beton en de isolerende werking van hout. Houtbeton is lichter dan gewoon beton, makkelijker te verwerken en regelt vocht en temperatuur goed. Ook heeft het een lagere CO₂-uitstoot doordat er minder cement nodig is en er hout in zit, dat CO₂ opslaat. Het materiaal is geschikt voor wanden, vloeren en gevels, en past goed in duurzame bouwprojecten.

Upcycled bouwafval

Steeds vaker wordt oud bouwmateriaal niet weggegooid, maar hergebruikt. Dit heet urban mining: het ‘delven’ van grondstoffen uit bestaande gebouwen. Denk aan bakstenen, houten balken, staal of leidingen die vrijkomen bij sloop of renovatie. Door deze materialen op te knappen en opnieuw toe te passen, oftewel upcycling, krijgt bouwafval een tweede leven. Dat bespaart grondstoffen, energie en afval. Bovendien zijn veel oude materialen van hoge kwaliteit en kunnen ze nog prima een extra ronde mee.

Combineren

Veel van deze biobased en circulaire materialen zijn uitstekend met elkaar te combineren. Zo kan een woning bijvoorbeeld worden opgebouwd uit een houten skelet, met invullingen van strobalen, hennepbeton of houtvezelisolatie. De afwerking kan vervolgens bestaan uit duurzame bouwmaterialen zoals kurk, bamboe, leemstuc of myceliumpanelen. Ook combinaties met stampleem of houtbeton zijn goed mogelijk. Door materialen slim te combineren, ontstaan er gebouwen die niet alleen duurzaam zijn, maar ook gezond, ademend en comfortabel. Deze bouwwijze sluit aan bij circulair denken: bouwen met wat lokaal beschikbaar is, met minimale milieubelasting en maximale herbruikbaarheid.